Ένας εντυπωσιακός ισχυρισμός κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, όμως η επιστημονική πραγματικότητα είναι διαφορετική — και ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα

Ένας εντυπωσιακός ισχυρισμός κάνει τον γύρο του διαδικτύου, υποστηρίζοντας ότι επιστήμονες στην Αυστραλία εντόπισαν ίχνη ανθρώπινου DNA σε μετεωρίτη ηλικίας άνω των δύο δισεκατομμυρίων ετών.

Ο ισχυρισμός συνοδεύεται από ακόμη πιο εντυπωσιακό συμπέρασμα: ότι το εύρημα θα μπορούσε να σημαίνει πως η ζωή ή τα γενετικά της συστατικά δεν ξεκίνησαν στη Γη.

Όμως υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα:

Δεν υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι βρέθηκε ανθρώπινο DNA σε έναν τέτοιο μετεωρίτη.

Η πραγματική επιστημονική έρευνα, ωστόσο, έχει αποκαλύψει κάτι εξαιρετικά σημαντικό για την προέλευση της ζωής.

Τι υποστηρίζει ο viral ισχυρισμός;

Το κείμενο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο αναφέρει ότι ένα διαστημικό πέτρωμα περιείχε οργανικές ενώσεις που «ταιριάζουν με ανθρώπινο γενετικό υλικό».

Από αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μπορεί να βρέθηκε ανθρώπινο DNA σε υλικό ηλικίας δισεκατομμυρίων ετών.

Αυτό όμως αποτελεί λανθασμένη ερμηνεία της επιστημονικής ορολογίας.

Το γεγονός ότι ένας μετεωρίτης ή αστεροειδής περιέχει χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται από τη ζωή στη Γη δεν σημαίνει ότι περιέχει DNA — και πολύ περισσότερο ανθρώπινο DNA.

Τι βρήκαν πραγματικά οι επιστήμονες;

Ένα από τα σημαντικότερα πρόσφατα παραδείγματα προέρχεται από τον αστεροειδή Bennu.

Η NASA, μέσω της αποστολής OSIRIS-REx, συνέλεξε δείγματα από την επιφάνειά του και τα έφερε στη Γη το 2023.

Οι επιστήμονες βρήκαν στα δείγματα ένα εντυπωσιακό σύνολο οργανικών ενώσεων.

Μεταξύ άλλων εντοπίστηκαν 14 από τα 20 αμινοξέα που χρησιμοποιεί η γήινη ζωή για την κατασκευή πρωτεϊνών.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το γεγονός ότι ανιχνεύθηκαν και οι πέντε βασικές νουκλεοβάσεις:

• αδενίνη
• γουανίνη
• κυτοσίνη
• θυμίνη
• ουρακίλη

Οι ενώσεις αυτές αποτελούν βασικά χημικά συστατικά που χρησιμοποιούνται στο DNA και στο RNA.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι βρέθηκε DNA.

Η κρίσιμη διαφορά: νουκλεοβάσεις ≠ DNA

Εδώ βρίσκεται το σημείο όπου πολλές διαδικτυακές αναφορές δημιουργούν σύγχυση.

Μία νουκλεοβάση είναι ένα μικρό χημικό συστατικό.

Το DNA είναι ένα τεράστιο και πολύπλοκο μόριο, αποτελούμενο από μακριές αλυσίδες νουκλεοτιδίων, οι οποίες σχηματίζουν τη γνωστή διπλή έλικα και περιέχουν γενετικές πληροφορίες.

Το να βρεις αδενίνη ή γουανίνη σε έναν αστεροειδή δεν σημαίνει ότι βρήκες DNA.

Και φυσικά δεν σημαίνει ότι βρήκες ανθρώπινο DNA.

Για να μιλήσουμε για ανθρώπινο γενετικό υλικό θα χρειαζόταν να υπάρχουν συγκεκριμένες γενετικές αλληλουχίες που να μπορούν να αποδοθούν σε ανθρώπινο γονιδίωμα.

Τέτοιο εύρημα δεν έχει αναφερθεί στα δείγματα του Bennu.

Και η ανακάλυψη γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα

Οι έρευνες στα δείγματα του Bennu συνεχίστηκαν.

Μεταγενέστερη μελέτη εντόπισε επίσης ριβόζη και γλυκόζη.

Η ριβόζη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αποτελεί το σάκχαρο που βρίσκεται στο RNA.

Έτσι, οι επιστήμονες έχουν πλέον εντοπίσει στον Bennu μια μεγάλη ποικιλία χημικών ενώσεων που σχετίζονται με τη βιολογία:

αμινοξέα + νουκλεοβάσεις + σάκχαρα + άλλες οργανικές ενώσεις.

Η παρουσία τους δεν αποτελεί απόδειξη ζωής.

Αποτελεί όμως σημαντική ένδειξη ότι πολλές από τις χημικές πρώτες ύλες που σχετίζονται με τη ζωή μπορούν να δημιουργηθούν σε διαστημικά περιβάλλοντα.

Το Διάστημα ως τεράστιο χημικό εργαστήριο

Αυτό είναι ίσως το πραγματικά εντυπωσιακό κομμάτι της ιστορίας.

Οι επιστήμονες δεν χρειάζεται να υποθέσουν ότι υπήρχε κάποτε ζωή στον Bennu για να εξηγήσουν αυτές τις ενώσεις.

Πολλές από αυτές μπορούν να σχηματιστούν μέσω αβιοτικών χημικών διεργασιών, δηλαδή χωρίς τη συμμετοχή ζωντανών οργανισμών.

Ο Bennu λειτουργεί επομένως σαν ένα φυσικό «αρχείο» της χημείας που υπήρχε στο πρώιμο Ηλιακό Σύστημα.

Και αυτό δημιουργεί ένα πολύ σημαντικό ερώτημα:

Μήπως μέρος των χημικών συστατικών που χρειάστηκε η νεαρή Γη για να εμφανίσει ζωή προήλθε από το Διάστημα;

Οι αστεροειδείς μπορεί να μετέφεραν συστατικά της ζωής

Η ιδέα αυτή δεν είναι καινούργια.

Εδώ και δεκαετίες οι επιστήμονες μελετούν την πιθανότητα οι αστεροειδείς και οι μετεωρίτες να μετέφεραν στη νεαρή Γη οργανικές ενώσεις.

Καθώς η Γη σχηματιζόταν και βομβαρδιζόταν από μικρά σώματα του Ηλιακού Συστήματος, τέτοιες ενώσεις θα μπορούσαν να είχαν φτάσει στην επιφάνειά της.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αστεροειδείς έφεραν έτοιμη ζωή.

Σημαίνει ότι ενδέχεται να έφεραν ορισμένα από τα χημικά συστατικά που χρειάστηκαν για την προ-βιοτική χημεία.

Και τι γίνεται με την πανσπερμία;

Η πανσπερμία είναι η υπόθεση σύμφωνα με την οποία ζωή ή βιολογικό υλικό θα μπορούσε να μεταφερθεί από ένα ουράνιο σώμα σε ένα άλλο. Τα ευρήματα από τον Bennu είναι συμβατά με την ιδέα ότι οργανικές ενώσεις μπορούν να ταξιδέψουν στο Διάστημα.

Δεν αποδεικνύουν όμως ότι η ζωή στη Γη ήρθε από έναν άλλο πλανήτη. Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό όριο που πρέπει να διατηρείται όταν παρουσιάζουμε τέτοιες ανακαλύψεις.

Χημικά συστατικά της ζωής ≠ ζωή.

Νουκλεοβάσεις ≠ DNA.

Οργανικές ενώσεις ≠ ανθρώπινο γενετικό υλικό.

Γιατί λοιπόν δημιουργήθηκε ο ισχυρισμός για «ανθρώπινο DNA»;

Η πιθανότερη εξήγηση είναι η σύγχυση ανάμεσα στις λέξεις DNA, RNA, νουκλεοβάσεις και οργανικές ενώσεις.

Ένα πραγματικό επιστημονικό εύρημα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε υπερβολικό τίτλο όταν περάσει από πολλές ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Έτσι, το:

«βρέθηκαν οι χημικές βάσεις που χρησιμοποιεί το DNA και το RNA»

μπορεί να μετατραπεί σταδιακά σε:

«βρέθηκε DNA»

και τελικά σε:

«βρέθηκε ανθρώπινο DNA σε μετεωρίτη».

Οι δύο δηλώσεις όμως απέχουν επιστημονικά πάρα πολύ.

FACT CHECK

Ισχυρισμός:

«Επιστήμονες βρήκαν ανθρώπινο DNA σε μετεωρίτη ηλικίας άνω των 2 δισεκατομμυρίων ετών.»

Δεν επιβεβαιώνεται από αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα.

Τι έχει πράγματι βρεθεί:

✔ Πέντε βασικές νουκλεοβάσεις που σχετίζονται με DNA και RNA στον Bennu.

✔ 14 από τα 20 αμινοξέα που χρησιμοποιεί η γήινη ζωή για την κατασκευή πρωτεϊνών.

✔ Ριβόζη και άλλες οργανικές ενώσεις.

✔ Χημικές ενδείξεις που δείχνουν ότι σημαντικά συστατικά της προ-βιοτικής χημείας μπορούν να σχηματιστούν εκτός Γης.

❌ Δεν έχει βρεθεί ανθρώπινο γονιδίωμα.

❌ Δεν έχει βρεθεί ανθρώπινο DNA στον Bennu.

❌ Τα ευρήματα δεν αποτελούν απόδειξη εξωγήινης ζωής.

Η πραγματική ανακάλυψη είναι ίσως πιο σημαντική

Ο viral τίτλος μπορεί να είναι εντυπωσιακός, αλλά η πραγματική επιστήμη δεν χρειάζεται υπερβολές.

Το γεγονός ότι ένα αρχαίο διαστημικό σώμα περιέχει τόσο μεγάλη ποικιλία οργανικών ενώσεων δείχνει ότι η χημεία που συνδέεται με τη ζωή δεν είναι αποκλειστικά γήινο φαινόμενο.

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει ανοιχτό:

Η ζωή δημιουργήθηκε αποκλειστικά στη Γη ή η Γη έλαβε από το Διάστημα μέρος των χημικών συστατικών που έκαναν δυνατή την εμφάνισή της;

Μέχρι σήμερα δεν έχουμε την τελική απάντηση.

Έχουμε όμως πλέον πολύ καλύτερα δεδομένα για να αναζητήσουμε την απάντηση.

Και αυτό είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από έναν εντυπωσιακό αλλά μη τεκμηριωμένο ισχυρισμό για «ανθρώπινο DNA σε μετεωρίτη».

Πηγές: NASA/OSIRIS-REx και οι δημοσιευμένες μελέτες για τα δείγματα του Bennu, μεταξύ άλλων στο Nature Astronomy και στο Nature Geoscience.