Η Ελληνίδα επιστήμονας Ελίζα Κονοφάγου, PhD, καταξιωμένη καθηγήτρια και ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, είναι πρωτοπόρος στην ανάπτυξη μεθόδων υπερήχων που επικεντρώνονται στη διάγνωση και θεραπεία σοβαρών ασθενειών.
Η Κονοφάγου βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα και μίλησε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AMNA) για το έργο της, τη συνεχή αναζήτηση νέων τρόπων καταπολέμησης και θεραπείας ασθενειών, και το προσωπικό της μότο: επιμονή.
Εξηγεί ότι η πορεία προς την έρευνα είναι γεμάτη εμπόδια – από την εξασφάλιση χρηματοδότησης και τη δημιουργία μιας εξειδικευμένης διεπιστημονικής ομάδας έως την επιλογή ενός έργου που πραγματικά λειτουργεί. «Πολλά πράγματα στην επιστήμη φαντάζονται με τον έναν τρόπο και εκτελούνται με τον άλλον. Χρειάζεται λοιπόν ένας συνδυασμός τύχης, επιμονής και γνώσης», λέει. Η φιλοσοφία που ενσταλάζει στους μαθητές της είναι απλή: ποτέ μην τα παρατάς.
«Για τους επιστήμονες, η απόρριψη είναι πιο συχνή από την αποδοχή», παραδέχεται. «Η ίδια η έρευνα σημαίνει ότι κανείς δεν πιστεύει τίποτα εξαρχής και πρέπει να αποδείξεις, από την αρχή, γιατί διεξήγαγες ένα πείραμα, πόσες φορές, τι ανακάλυψες και πότε. Ωστόσο, όταν δημιουργείς κάτι πραγματικά καινοτόμο, πρέπει να πιστεύεις στον εαυτό σου. Ουσιαστικά, αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να καινοτομήσεις. Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί ποτέ να σου το στερήσει.»
Με βάση τους υπερήχους για μη επεμβατική θεραπεία
Η καθηγήτρια Βιοϊατρικής Μηχανικής, Ακτινολογίας και Νευρολογικών Επιστημών, Κονοφάγου, σχεδιάζει και αναπτύσσει τεχνολογίες που βασίζονται σε υπερήχους με την ερευνητική της ομάδα. Το έργο τους χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα για χορήγηση φαρμάκων, απεικόνιση ασθενειών και μη επεμβατική θεραπεία καρκίνων και νευρολογικών διαταραχών.
Στοχάζοντας την καριέρα της, τονίζει τη συναρπαστική και απρόβλεπτη φύση της έρευνας. «Πολλές φορές, δεν παίρνεις αυτό που θέλεις – δεν είναι αυτό που φανταζόσουν – αλλά μερικές φορές οι ανακαλύψεις ξεπερνούν τις προσδοκίες σου. Αυτές οι στιγμές είναι που με κρατούν να προχωράω μπροστά.»
Μια τέτοια σημαντική ανακάλυψη ήρθε όταν η ομάδα της ανίχνευσε εξαιρετικά μικρές μετατοπίσεις του μυοκαρδιακού τοιχώματος με υπερήχους ως πρώιμο σημάδι καρδιακής προσβολής. Παρατήρησαν επίσης, για πρώτη φορά, το ηλεκτρομηχανικό κύμα της καρδιάς με ακρίβεια χίλιες φορές μεγαλύτερη από την τυπική ανάλυση υπερήχων, ανοίγοντας νέους δρόμους για την κατανόηση και τη διάγνωση αρρυθμιών.
Η θεραπευτική αξία του οράματος του Έλληνα επιστήμονα για τη θεραπεία με υπερήχους
Ένα άλλο επαναστατικό κεφάλαιο στο έργο του Κονοφάγου είναι το άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού με υπερήχους. Αυτή η φυσική προστασία του εγκεφάλου κανονικά εμποδίζει την είσοδο βακτηρίων, ιών, ακόμη και φαρμάκων. Ανοίγοντάς τον προσωρινά – με τη βοήθεια ενδοφλεβίως χορηγούμενων μικροφυσαλίδων – ο στόχος είναι η χορήγηση θεραπευτικών φαρμάκων απευθείας στον εγκέφαλο για τη θεραπεία όγκων και νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Σε μια πρόσφατη μελέτη που διεξήχθη με τον αναπληρωτή καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Κολούμπια και παιδιατρικό ογκολόγο Στέργιο Ζαχαρούλη, που δημοσιεύτηκε στο Science Translational Medicine, αυτή η τεχνική εφαρμόστηκε σε τρία παιδιά με δύσκολους στη θεραπεία όγκους εγκεφάλου (διάχυτα γλοιώματα ποντίνης), δύο από τα οποία παρουσίασαν σημαντική κλινική βελτίωση.
Η έρευνα του Κονοφάγου αποκάλυψε επίσης ένα απροσδόκητο όφελος: οι υπέρηχοι ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα του εγκεφάλου. Ανοίγοντας τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, τα ανοσοκύτταρα – μικρογλοία και μακροφάγα – εισέρχονται στον εγκέφαλο από την κυκλοφορία του αίματος για να βοηθήσουν στην απομάκρυνση επιβλαβών ουσιών. Στην πραγματικότητα, μετά το άνοιγμα του φραγμού, οι ερευνητές παρατήρησαν μείωση των παθολογικών πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ – β-αμυλοειδές και tau – ακόμη και χωρίς τη χορήγηση φαρμάκων.
Το ερώτημα κατά πόσον αυτό θα μπορούσε να βελτιώσει τη μνήμη παραμένει ανοιχτό. Όπως σημειώνει η Κονοφάγου, η επόμενη κλινική μελέτη θα διερευνήσει τις επιπτώσεις των επαναλαμβανόμενων ανοιγμάτων του αιματοεγκεφαλικού φραγμού σε μεγαλύτερες περιοχές του εγκεφάλου ασθενών με Αλτσχάιμερ.
Υπερηχογραφική θεραπεία για όγκους μαστού
Η εφαρμογή εστιασμένου θεραπευτικού υπερήχου σε όγκους μαστού έχει επίσης δείξει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα. Σε καλοήθεις όγκους, ο υπέρηχος μπορεί να καυτηριάσει τον ιστό και η πρώιμη έρευνα για τους κακοήθεις όγκους δείχνει ότι αυτή η καυτηρίαση ενεργοποιεί την ανοσολογική απόκριση του ασθενούς, συμβάλλοντας στη μείωση των μεταστάσεων.
Εμπνευσμένη από την έρευνά της στον εγκέφαλο, η Κονοφάγου διεξάγει μια μελέτη για το άνοιγμα των αιμοφόρων αγγείων των όγκων στον καρκίνο του μαστού, επιτρέποντας στα φάρμακα να διεισδύσουν πιο αποτελεσματικά. Χρησιμοποιεί επίσης εστιασμένο υπερήχο για τη μέτρηση της σκληρότητας ή της ελαστικότητας του όγκου, χρησιμεύοντας ως βιοδείκτης για την απόκριση του σώματος στη θεραπεία από την πρώτη εβδομάδα χημειοθεραπείας. Σε μια κλινική μελέτη είκοσι ασθενών, αυτή η μέθοδος προέβλεψε την αποτελεσματικότητα της θεραπείας με ακρίβεια σχεδόν 96% μετά από τρεις μήνες.
Μετά από χρόνια έρευνας και δοκιμών, η Ελληνίδα επιστήμονας είναι πρόθυμη να φέρει τα ευρήματά της στους ασθενείς: «Η θεραπεία με υπερήχους σε κλινικό επίπεδο είναι το όνειρό μου», λέει.
Δύο δεκαετίες αφιερωμένες στην έρευνα για τη θεραπεία με υπερήχους από την Ελληνίδα επιστήμονα Κονοφάγου
Μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής και της Εθνικής Ακαδημίας Εφευρετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κονοφάγου έχει αφιερώσει περισσότερες από δύο δεκαετίες στην έρευνα για τον εστιασμένο υπέρηχο. Το 2024, έλαβε το Βραβείο Οραματιστή από το Αμερικανικό Κέντρο Εστιασμένης Ιατρικής.
